×

Ons het nuus vir jou.

Registreer gratis op Vrye Weekblad en ontvang nuusbriewe per e-pos, lewer kommentaar en meer.
Registreer nou
Ek het ’n plek gesien waar alles wat geskryf staan, waar is

INNIE TJATJIES

Ek het ’n plek gesien waar alles wat geskryf staan, waar is

Hulle word net oor geskryf as iemand in bendegeweld sterf of as ’n plek voorgehou moet word as voorbeeld van die ongelykhede in hierdie land weens die regering of die polisie of wetstoepassers se onvermoë om wet en orde te handhaaf, skryf ANASTASIA DE VRIES.

Image: GALLO IMAGES/BRENTON GEACH

OOR hulle word net geskryf wanneer nog iemand in bendegeweld sterf of armoede die tema van die dag is of ’n plek voorgehou moet word as voorbeeld van die slopende, voortslepende ongelykhede in hierdie land weens die regering of die polisie of wetstoepassers se onvermoë om wet en orde te handhaaf. Die negatiewe. En dan is hulle ook important. Asof Manenberg, die Kaapse Vlakte ’n vreemde land is. En hulle vir God en vaderland verlore. 

Nie die woorde nie, maar die stelligheid waarmee dit uitgesê is, tref soos ’n klap in die gesig. Asof dit is soos dit is, asof hulle al gewoond geraak het dat dit ál is wat mense van hulle weet, wil weet. Die skaamte oorspoel my, skuldig staan ek. Ek word klein tussen die mense wat my op die stoep van Manenberg se biblioteek inwag. Ek weet van hul plek, maar ek ken dit nie. Manenberg het die enigste biblioteek in die land met koeëlvaste vensters, vertel ’n bibliotekaris. In my kop speel die gruwelbeelde van hierdie plek, hoor ek van mense wat nie weet “hoe om hie' innie tjatjies [Manenberg] te survive nie” in ’n gedig van wyle Vernie Plaatjies, flertse uit Willem Fransman se “Oppie Cape Flats” waar “dit crowded is [...] en God van djou vegiet het!”.

Hulle is net te dankbaar dat ek tog opgedaag het, sê hulle wat gekom het om dié Donderdagmôre na my te kom luister. Dankbaar. Kan dié dag my gewete nog in fyner flenters opkerf? Want eens was ek waar hulle is, weerloos en magteloos, onbenullig en onsigbaar gemaak deur die stories oor my hartsplek wat die voorblaaie haal. Dit moet vertel word ja, die gruverhale, en tog is daar ’n ander Ravensmead, het ook ek lank gelede vir myself gesê, die Ravensmead wat my menswees gevorm het, die Ravensmead wat soos ’n vuur in my bly brand. Daarom kon en mag daar nooit vir my so iets soos die onvertelde storie wees nie. Dis in my sit en opstaan ingegrein, dié woorde van Arundhati Roy: “There’s really no such thing as the ‘voiceless’. There are only the deliberately silenced, or the preferably unheard”.

Hulle word darem gereeld opgeskryf en alles is waar wat in die koerante staan en wat ek op die televisie sien, sê een van die twee mans tussen die oorgrote meerderheid vroue. Maar dis nie alles nie. Hy beduie na my papiere en boeke. “Los maar,” sê hy, “dissie belangrik nie en die juffie is tog nie hier vir dit nie. Maar ek wil darem net een ding sê. Ons survive nie maar net elke dag in ’n soort Wille Weste-movie nie. Ons lewe hier.” Eenogige ek val in my skuld. Die woorde in my kop word uit my mond gesteel. Chimamanda Adichie s’n oor die gevaar van die enkele storie tussen my papiere slaan hard. Ek herhaal dit soos ’n mantra: “The single story creates stereotypes, and the problem with stereotypes is not that they are untrue, but that they are incomplete. They make one story become the only story (the definitive story).”

En hulle is regtig nie net jammerlappe of gevangenes in hul eie huise of hulpeloses wat niks vir hulself kan doen nie, beaam ’n vrou, al dink mense dit dalk, of dink hulle weet. Adichi in die mond van ’n Manenbergse vrou: “So that is how to create a single story, show a people as one thing, as only one thing, over and over again, and that is what they become”. Vertel my dan, kry ek uiteindelik my eie stem terug, vertel my dan die ander kante, van leef in Manenberg, van dít wat julle hou in ’n plek met die skeldbynaam “die Tjatjies”, ek luister.

Twee ure lank. En ek sien die plek waar mense saam met mekaar hul wonde kon kom lek en mekaar weer aanmekaar kom sit nadat hulle gebreek is. “Daai groepsgebiedewette. Dit het meer van ons gevat as net onse grond en goed. Plekke soos Parow, Goodwood, Newlands. Dit het almal van ons stukkend gemaak, almal van ons, dies wat moes loop en dies wat kon agterbly. Mense is opgebreek, ons is vreemd gemaak vir mekaar. Toe kom smyt hulle ons hier,” sê die man wat weer in Manenberg moes kom lewe, hier sal bly lewe.

Want dit het die plek geword waar hy vryelik, en sommer daagliks nog, saam met ander herinneringe kan deel aan ’n tyd toe almal één was, die plek waar herinneringe aan hul gedeelde verlede hulle gebrokenheid kon genees. Deur hul oë sien ek ’n plek waar die “voorbodes” hul bure kom waarsku wanneer ’n bende-oorlog dreig, waar vroue en mans saam met onderwysers die “bus walks” is wat sorg dat kinders veilig by hul skool en huis uitkom. Dis die plek van antie Zaynie wat leer lambada het om haar spastiese kleinseun te help om regop te loop sodat hy volgende jaar op sy eie twee bene by die skoolhek kan instap. Ek sien ’n plek waar jy aan ’n deur kan gaan klop vir ’n stukkie brood en ’n koppie suiker en waar mense bossiemirresyne vir mekaar brou wanneer die keuse tussen ’n dokter en ’n brood geen keuse is nie. Dis ’n plek waar mense saam swaarkry en seerkry, ’n plek waar mense “opcheck” op mekaar. Al klap die skote, onder die skote deur. Dis ’n plek waar hoop en wanhoop bedmaats is en geloof en liefde soms nerfdun geskaaf word en aanhou en uithou al uitweg is.

Ek het nie, soos Adichie in haar slotsin sê, dié dag ’n soort paradys herwin nie. Ek het ’n plek gesien waar alles wat geskryf staan, waar is. En gesien dat dit nie alles is nie.

♦ VWB ♦


NEEM DEEL AAN DIE GESPREK: Gaan na heel onder op hierdie bladsy om op hierdie artikel kommentaar te lewer, of klik regs bo as jy op die app is. Ons hoor graag van jou!